Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ramazan Acar, Çumra’nın Fethiye Mahallesi’nde yaşayan üreticiler Mevlüt Temiz ve Naim Sert ile yaptığı röportajda, yörede geçmişi 19. yüzyıla uzanan sarı içli yerel karpuz çeşidini yeniden gündeme taşıdı. Halk arasında “Buz Karpuzu” ve zamanla “Tatar Karpuzu” olarak anılan bu özel karpuzun yeniden çoğaltılması ve tescillenmesi isteniyor.
1876’dan Çumra’ya taşınan bir tohum mirası
Fethiye Mahallesi sakinleri, atalarının 1876 yılında Kırım Savaşı sonrasında Çumra’ya yerleştiğini ve beraberlerinde bu karpuzun tohumlarını da getirdiğini anlatıyor. O dönem Çumra’da ne “buz karpuzu” ne de sarı içli karpuz yetiştiğini belirten mahalle sakinleri, bu çeşidin zamanla yörede tanındığını ifade ediyor.
Dış kabuğunun beyaza yakın rengi nedeniyle “Buz Karpuzu” olarak anılan türün, içi sarı ve oldukça tatlı bir aroması bulunuyor. Zaman içinde bu sarı içli karpuz, bölgede “Tatar Karpuzu” adıyla bilinmeye başlanmış. Ayrıca dışı koyu siyah, içi sarı olan başka bir tipi daha olduğu; çekirdek renginin ise alışılmış siyah yerine kırmızı olduğu vurgulanıyor.
Tatar Karpuzu’nun yalnızca Fethiye Mahallesi’nde değil, Çumra’nın Yörük, dağ ve Türkmen köylerinde de geçmişten bugüne ekilen önemli bir ata tohumu olduğu belirtiliyor. Bölge halkı tarafından uzun yıllardır yetiştirilen bu yerel çeşit, hem kültürel hafızada hem de kırsal üretim geleneğinde önemli bir yer tutuyor.
“Bıçakla değil, yere vurarak kırardık”
Mevlüt Temiz, çocukluk anılarında bu karpuzun evlere at arabasıyla getirildiğini ve bıçakla kesilmek yerine yere vurularak kırıldığını anlatıyor. Kırılan karpuzun içinin annesi tarafından tencereye doldurulduğunu ve kaynatılarak karpuz pekmezi yapıldığını belirtiyor. Bu yönüyle karpuzun sadece taze tüketim değil, geleneksel ürün yapımında da kullanıldığı ortaya konuyor.
Susuz, ilaçsız, doğal üretim
Üretim yöntemlerine dair aktarılan bilgiler ise dikkat çekici. Günümüzde gübre ve ilaç kullanımına rağmen istenen verimin alınamadığını ifade eden mahalle sakinleri, geçmişte bu karpuza neredeyse hiç su verilmediğini, yalnızca iki kez çapa yapıldığını söylüyor. Buna rağmen dönemin üreticilerinin 20 dekara kadar ekim yaptığı belirtiliyor.
Tescil çağrısı
Röportajın sonunda mahalle sakinleri, bu yerel karpuz çeşidinin Çumra’da yeniden yaygınlaştırılmasını ve resmi olarak tescillenmesini talep ediyor. Akademik ilgiyle yeniden gündeme gelen sarı içli bu ata tohumu karpuzun, hem kültürel miras hem de tarımsal çeşitlilik açısından önemli bir değer olduğuna dikkat çekiliyor.
Öte yandan Çumra Belediye Başkanı Mehmet Aydın öncülüğünde Çumra Belediyesi tarafından da Tatar Karpuzu’nun tescillenmesi adına çeşitli çalışmalar yürütülüyor. Yerel mirasın korunmasına yönelik bu girişimlerin, ata tohumu niteliği taşıyan karpuzun gelecek nesillere aktarılmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Bu çağrı, Çumra’nın geçmişinden günümüze taşınan nadir bir tarımsal mirasın kayıt altına alınması ve gelecek nesillere aktarılması açısından yeni bir sürecin kapısını aralıyor.
: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
1876’dan Çumra’ya taşınan bir tohum mirası
Fethiye Mahallesi sakinleri, atalarının 1876 yılında Kırım Savaşı sonrasında Çumra’ya yerleştiğini ve beraberlerinde bu karpuzun tohumlarını da getirdiğini anlatıyor. O dönem Çumra’da ne “buz karpuzu” ne de sarı içli karpuz yetiştiğini belirten mahalle sakinleri, bu çeşidin zamanla yörede tanındığını ifade ediyor.
Dış kabuğunun beyaza yakın rengi nedeniyle “Buz Karpuzu” olarak anılan türün, içi sarı ve oldukça tatlı bir aroması bulunuyor. Zaman içinde bu sarı içli karpuz, bölgede “Tatar Karpuzu” adıyla bilinmeye başlanmış. Ayrıca dışı koyu siyah, içi sarı olan başka bir tipi daha olduğu; çekirdek renginin ise alışılmış siyah yerine kırmızı olduğu vurgulanıyor.
Tatar Karpuzu’nun yalnızca Fethiye Mahallesi’nde değil, Çumra’nın Yörük, dağ ve Türkmen köylerinde de geçmişten bugüne ekilen önemli bir ata tohumu olduğu belirtiliyor. Bölge halkı tarafından uzun yıllardır yetiştirilen bu yerel çeşit, hem kültürel hafızada hem de kırsal üretim geleneğinde önemli bir yer tutuyor.
“Bıçakla değil, yere vurarak kırardık”
Mevlüt Temiz, çocukluk anılarında bu karpuzun evlere at arabasıyla getirildiğini ve bıçakla kesilmek yerine yere vurularak kırıldığını anlatıyor. Kırılan karpuzun içinin annesi tarafından tencereye doldurulduğunu ve kaynatılarak karpuz pekmezi yapıldığını belirtiyor. Bu yönüyle karpuzun sadece taze tüketim değil, geleneksel ürün yapımında da kullanıldığı ortaya konuyor.
Susuz, ilaçsız, doğal üretim
Üretim yöntemlerine dair aktarılan bilgiler ise dikkat çekici. Günümüzde gübre ve ilaç kullanımına rağmen istenen verimin alınamadığını ifade eden mahalle sakinleri, geçmişte bu karpuza neredeyse hiç su verilmediğini, yalnızca iki kez çapa yapıldığını söylüyor. Buna rağmen dönemin üreticilerinin 20 dekara kadar ekim yaptığı belirtiliyor.
Tescil çağrısı
Röportajın sonunda mahalle sakinleri, bu yerel karpuz çeşidinin Çumra’da yeniden yaygınlaştırılmasını ve resmi olarak tescillenmesini talep ediyor. Akademik ilgiyle yeniden gündeme gelen sarı içli bu ata tohumu karpuzun, hem kültürel miras hem de tarımsal çeşitlilik açısından önemli bir değer olduğuna dikkat çekiliyor.
Öte yandan Çumra Belediye Başkanı Mehmet Aydın öncülüğünde Çumra Belediyesi tarafından da Tatar Karpuzu’nun tescillenmesi adına çeşitli çalışmalar yürütülüyor. Yerel mirasın korunmasına yönelik bu girişimlerin, ata tohumu niteliği taşıyan karpuzun gelecek nesillere aktarılmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Bu çağrı, Çumra’nın geçmişinden günümüze taşınan nadir bir tarımsal mirasın kayıt altına alınması ve gelecek nesillere aktarılması açısından yeni bir sürecin kapısını aralıyor.
: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
